Đóng

Ba kích tím

Ba kích tím

 

Ba kích tím Tây Giang từ lâu đã được đồng bào C’tu sử dụng để tăng cường sức khỏe nam giới. Theo các cụ già làng, thời phong kiến cha ông người C’tu mang củ ba kích tím này dâng lên vua chúa nhà Nguyễn. Tuy nhiên, phong trào sử dụng ba kích nở rộ từ khi Tây Giang được thành lập (25/12/2003) trên cơ sở tách huyện Hiên, Quảng Nam.

Ngày đầu thành lập, huyện Tây Giang vô cùng khó khăn. Lúc này, trung tâm hành chính đang xây dựng tại xã Atiêng, các trụ sở của huyện phải tạm trú trên địa bàn xã Lăng. Rất tình cờ, đầu năm 2004 tiến sĩ Ngô Văn Trại, Viện dược liệu học Trung ương, trong một lần đi khảo sát nguồn dược liệu tại huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, ông đã tình cờ phát hiện ra tại xã Lăng, Tây Giang có một giống cây rất giống với cây ba kích tím, sau một thời gian nghiên cứu và kiểm nghiệm tại các phòng thí nghiệm lớn, ông đã quả quyết rằng đây chính là cây ba kích tím (trước đây đồng bào C’tu đã sử dụng nhiều nhưng chưa biết tên gọi chính thức là gì).

Thật tình cờ, cây ba kích được phát hiện sau khi huyện Tây Giang được thành lập chỉ vài tháng. Lúc này, cán bộ huyện đa số là trẻ, phải xa gia đình, vài tháng mới về một lần, điện thoại, phương tiện liên lạc còn rất hạn chế. Ngoài giờ làm việc, để quên đi cảm giác nhớ nhà, rượu là phương pháp vô cùng hiệu quả. Lúc này xã Lăng, Tây Giang cây ba kích tím nhiều vô kể, tội gì mà không mang ngâm rượu dùng, uống mấy thứ rượu gạo hoài cũng chán.

Sau một thời gian sử dụng ba kích tím, được về nhà thăm vợ con, khi trở lên lại Tây Giang bác nào cũng trầm trồ thán phục “cái ông ba kích này sao mà hiệu quả trong chuyện đó thế không biết”. Tiếng lành đồn xa, mỗi lần về đồng bằng người nào cũng mang vài ký ba kích tím biếu người thân, cán bộ tỉnh lên Tây Giang công tác cũng phải mang về vài ký ngâm rượu uống chơi.

Sau 2004 nhà nhà, người người trên Tây Giang đều ngâm rượu ba kích tím dùng dần, người nào nhanh thì ngâm để bán. Cái gì cũng vậy, khai thác quá mức cũng cạn kiệt. Từ năm 2004 đến nay, trên 10 năm nhổ ba kích tím ngâm rượu. Sức tiêu thụ quá nhanh, ba kích tím Tây Giang gần như bị tuyệt chủng, giờ để tìm một củ tím rừng là điều vô cùng khó khăn.

Ba kích tím ngâm rượu bán lợi nhuận vô cùng lớn (một vốn bốn lời), nguồn hàng thì quá khan hiếm, lấy đâu mà ngâm nữa đây, để đáp ứng nhu cầu đó, một số thợ săn ba kích tím người C’tu qua tận huyện Alưới, Huế; Quảng Trị để gom ba kích tím (cả cây rừng và trồng) từ đồng bào C’tu tại đây về cung cấp cho các cơ sở lớn như Chính Châu, Đức Huy …. Sau này tôi mới nói đùa một câu “Nơi nào có người C’tu nơi đó có ba kích tím”. Uống rượu ba kích tím xã Lăng nhiều, cái vị ngọt, thơm đặc trưng của ba kích tím đã đi vào máu biết bao nhiêu dân uống rượu, ba kích xã Lăng được xem là thước đo tiêu chuẩn cho giá trị của ba kích tím Tây Giang. Nhưng buồn thật, bây giờ uống rượu ba kích tím sao nó không ngon như ngày xưa nhỉ, để có câu trả lời “vì sao” tôi trực tiếp đã tìm hiểu.

Rượu ba kích tím sau năm 2014 mà các bạn mua để dùng chỉ là rượu được ngâm từ củ ba kích trắng, trong đó vẫn có một lượng nhỏ là ba kích tím (khoảng 100kg trắng có 1kg ba kích tím). Loại ba kích này mình đã trực tiếp mua để kiểm tra.

Thứ nhất: Không phải là củ ba kích tím, nhìn bề ngoài rất giống ba kích tím, khi bẻ đôi củ ba kích sẽ thấy thịt củ có màu trắng trong, nếu là ba kích tím phải có ánh tím nhạt hoặc màu tím nhưng ở đây thì không.

Thứ hai: Củ ba kích trắng này rất nhỏ, bằng cây bút bi loại Thiên Long trở xuống, đa số nhỏ bằng ½ cây bút bi Thiên Long có loại còn nhỏ hơn (bán tại siêu thị rất nhiều). Mình khẳng định, loại này hiện nay 95% được thu mua tại Alưới, Huế và Quảng Trị. Ba kích trắng chất lượng phải bằng cây bút bi Thiên Long trở lên, những loại củ nhỏ, số tuổi chỉ từ 1-2 năm, xét về mặt giá trị dược liệu, loại này ngâm rượu uống không ngon, chủ yếu là gỗ ở phần lõi, thịt củ rất ít.

Thứ ba: Khí hậu tại Alưới, Huế; Quảng Trị hoàn toàn khác Tây Giang, mặc dù cùng nằm trên dảy Trường sơn tây nhưng (Trường sơn tây bắt đầu từ Bố Trạch, Quảng Bình kết thúc tại Thạnh Mỹ, Nam Giang) Tây Giang lạnh quanh năm (tương đồng với khí hậu Ba Chẽ, Quảng Ninh) còn Huế, Quảng Trị chịu tác động của gió Lào nên rất nóng. Chính nguyên nhân này dẫn đến chất lượng ba kích Tây Giang luôn ngon hơn bội phần so với ba kích tại Huế, Quảng Trị.

Không thể để mất thương hiệu ba kích tím Tây Giang được. Nghị quyết 23 của HĐND huyện Tây Giang đã xác định cây ba kích tím là một trong những cây trồng chủ lực của huyện “nói đến Tây Giang người ta phải nghĩ ngay đến ba kích”. Người tâm huyết nhất, luôn trăn trở về tương lai cây ba kích tím Tây Giang là ông B’ríu Liếc nguyên Ủy viên ban chấp hành Trung ương đảng, Bí thư huyện ủy Tây Giang.

Hiện nay ba kích tím trồng tại xã Lăng, Tây Giang đã lên tới cả trăm ha, nhiều vườn cây 6-7 năm tuổi và đã cho thu hoạch. Khoảng 3 năm nữa thôi ba kích tím Tây Giang sẽ rất nhiều.

Nói đến ba kích tím trồng tại xã Lăng mình cũng nói luôn, ba kích tím trồng tại đây 100 % được trồng dưới các tán rừng nguyên sinh, không hóa chất, phải trồng từ 6-7 năm mới cho thu hoạch, ba đến bốn cây ba kích tím, trồng dưới một tán cây rừng lớn nên số lượng ba kích tím trồng hiện nay tại Tây Giang cũng không phải là nhiều khi thu hoạch củ ít nhưng chất lượng rất ngon, đa phần các thương lái thu mua hết, nếu các bạn ở dưới đồng bằng có nhu cầu mua loại ba kích này, có lẽ đợi hơi bị lâu, có khi đợi hoài cũng không có. Trên này không như Nam Giang chặt phá rừng đại trà để trồng cây khác. Huyện ủy Tây Giang đã xác định “Rừng còn Tây Giang phát triển, rừng mất Tây Giang suy vong” cho nên, mang tiếng là ba kích tím trồng nhưng điều kiện, môi trường, chất lượng ba kích trồng như đồ rừng xịn. Thậm chí còn ngon hơn ba kích trắng rừng 1-2 năm tuổi được mua từ Huế, Quảng Trị vào.

Mình làm trên này, trực tiếp đi vào từng thôn bản, cùng ăn, cùng ở với bà con C’tu, ba kích trồng tại thôn nào, nhà ai, trồng thời gian bao lâu mình đều nắm rất rõ. Bạn bè nhiều khi nhờ mình mua ba kích tím mang về, mình nói thẳng, ba kích tím rừng trên này gần như tuyệt chủng rồi, có ba kích trắng loại nhỏ từ 1-2 năm tuổi đưa từ Huế, Quảng Trị qua, loại này thì coi như vứt. Nếu muốn ba kích tím rừng xịn thì đợi, mình không hẹn trước thời gian, loại này có giá trên 1 triệu 1kg nhưng rất hiếm. Mình không có thói quen nói chuyện mập mờ giữa đồ rừng và đồ trồng, ba kích tím rừng gần tuyệt chủng thì nói là rất khó tìm còn ba kích trồng thì nói là đồ trồng chứ không có chuyện đồ trồng của đồng bào C’tu mà nói là ba kích tím rừng được, mặc dù chất lượng ba kích tím trồng trên Tây Giang rất tốt (như mình nói ở trên). Nếu mang một nắm ba kích trắng rừng về cho đứa bạn nào mà nói đó là ba kích tím rừng, nó phát hiện không đúng nó đánh cho vỡ mồm, lúc đó chỉ biết lượm răng chứ nói gì được nó.

Giải thích cho bạn bè như nãy giờ mình nói với mấy bạn vậy, nên nó yên tâm về ba kích tím trồng trên này, bỏ ra 350k/kg để mua ba kích loại này ngâm rượu là ngon gấp nhiều lần loại ba kích trắng chưa đủ tuổi.

Mình chủ yếu bán rượu ba kích tím Tây Giang, nhưng bạn bè nhờ mua ba kích tươi phục vụ chữa bệnh nên mình cũng không ngại mua giúp và chất lượng ba kích tím độ tuổi 6-7 năm được trồng tại xã Lăng sau một thời gian ngâm rượu uống rất ngon.

*Sở dĩ mình không đăng giá bán ba kích tím tươi trồng vì mình chủ yếu bán rượu và ba kích tím rừng xịn loại cực hiếm nhưng có bạn nào cần thì mình mua giúp.

-Ba kích tím tươi trồng tại xã Lăng (từ 6-7 năm tuổi) giá 350ngàn/kg (giá  mua tại vườn), mình không kinh doanh loại này, chỉ mua giúp khi có bạn bè nhờ.

-Ba kích tím rừng xịn 1.100.000 ngàn/kg.

Trên đây là bài viết giới thiệu sơ bộ về quá trình phát triển của cây ba kích tím rừng và trồng Tây Giang cũng như giá trị, chất lượng thực của từng loại ba kích, giúp các bạn hiểu rõ, không bị mập mờ nhất là bị lừa mà không biết.

Chúc các bạn có một bình rượu ngâm cực ngon, chất lượng.

 

Cây ba kích được biết đến tại Việt Nam với nhiều tên gọi khác nhau như: Dây ruột gà, Chẩu phóng xì (Quảng Ninh), Sáy cáy (Thái), Thao tày cáy (Tày), Ba kích thiên, dây ruột gà … người Trung Hoa gọi ba kích là Bất điêu thảo (Nhật Hoa Tử Bản Thảo), Diệp liễu thảo, Đan điền  lâm vũ, Lão thử thích căn, Nữ bản (Hòa Hán Dược Khảo), Kê nhãn đằng, Đường đằng, Tam giác đằng, Hắc đằng cổ (Trung Dược Đại Từ Điển),  Kê trường phong (Trung Dược Chí), Tam mạn thảo (Đường Bản Thảo), Thỏ tử trường (Trung Dược Tài Thủ Sách), tên gọi khoa học của ba kích là Morinda officinalis stow, họ cà phê (RUBIACEAE), cây ba kích thường quấn vào cây khác để phát triển, thân cây không to, dạng dây leo, lá cây mọc đối nhau, hình mác, bầu dục, cứng, lúc còn non màu xanh lục, khi già màu trắng mốc, cây có thể sống được nhiều năm. Đặc biệt cây thích sống dưới tán rừng.

Do việc phân bố của cây ba kích là tương đối rộng, trải dài khắp lãnh thổ Việt Nam nên ba kích trên thực tế có nhiều loại khác nhau nhưng phổ biến nhất là bốn loại: ba kích vàng, ba kích đen, ba kích trắng và ba kích tím, mỗi loại ba kích sẽ có những đặc điểm khác nhau và đương nhiên chất lượng của mỗi loại ba kích cũng khác nhau.

Cây ba kích mọc hoang ở các vùng trung du, miền núi đất nước Việt Nam, đặc biệt tập trung nhiều tại các tỉnh phía bắc, nhất là Quảng Ninh. Cây thường nở hoa vào tháng 5-6, hoa tập trung nhiều thành từng tán ở đầu cành cây dài 0,3-1,5 cm đài hoa hình chén hoặc hình ống gồm những lá đài nhỏ phát triển không đều. Tràng hoa dính liền ở phía dưới thành ống ngắn, lúc còn non hoa có màu trắng, theo thời gian chuyển sang vàng nhạt. Từ tháng 7-10 cây cho quả, quả ba kích có màu đỏ khi chín. Người ta trồng ba kích mục đích chính để lấy củ cây làm dược liệu, sau này còn được người dân đem ngâm thành các loại rượu khác nhau tiếp đãi khách quý.

Trong củ ba kích có chứa acid hữu cơ, đường, nhựa, anthraglucoside, phytosterol, 1 chút tinh dầu, chất gây ngứa cổ họng, theo các tài liệu Đông y, ba kích có vị cay, chát, ngọt, tính ôn, vào kinh thận chính nhờ những thành phần trên ba kích khi đã chế biến dùng vào việc chữa bệnh sẽ có tác dụng làm ấm thận, tráng dương, khỏe gân cốt, trừ phong thấp, kinh nguyệt chậm, bế kinh, đau lưng, mỏi gối, mộng tinh, di tinh, đầu mặt bị trúng phong, trị ho suyễn, chóng mặt, tiêu chảy, ăn ít, tiểu không tự chủ, tử cung lạnh, phong hàn thấp, trị mất ngủ, lãnh cảm, thần kinh suy nhược … trong đó tác dụng vượt trội nhất của ba kích đó là kéo dài thời gian khi quan hệ.

Lưu ý ba kích tuyệt đối không được ngâm với Phúc Bồn Tử, ghét Lôi Hoàn, Đan Sâm.

Trên đây là giới thiệu sơ lượt về cây ba kích phát triển trên lãnh thổ Việt Nam, các bác thám khảo nhé.

Hỗ trợ khách hàng trong cả nước
An Giang, Bà Rịa – Vũng Tàu, Bắc Giang, Bắc Kạn, Bạc Liêu, Bắc Ninh, Bến Tre, Bình Định, Bình Dương, Bình Phước, Bình Thuận, Cà Mau, Cần Thơ, Cao Bằng, Đà Nẵng, Đắk Lắk, Đắk Nông, Điện Biên, Đồng Nai, Đồng Tháp, Gia Lai, Hà Giang, Hà Nam, Hà Nội, Hà Tĩnh, Hải Dương, Hải Phòng, Hậu Giang, Hòa Bình, Hưng Yên, Khánh Hòa, Kiên Giang, Kon Tum, Lai Châu, Lâm Đồng, Lạng Sơn, Lào Cai, Long An, Nam Định, Nghệ An, Ninh Bình, Ninh Thuận, Phú Thọ, Phú Yên, Quảng Bình,Quảng Nam, Quảng Ngãi, Quảng Ninh, Quảng Trị, Sóc Trăng, Sơn La, Tây Ninh, Thái Bình, Thái Nguyên, Thanh Hóa, Thừa Thiên Huế, Tiền Giang, TP Hồ Chí Minh, Trà Vinh, Tuyên Quang, Vĩnh Long, Vĩnh Phúc, Yên Bái.
BA KÍCH Related
error: Content is protected !!